Sợ bỏ sót thông tin

 Speed-reading và Nỗi sợ bỏ sót

Rào cản lớn nhất ngăn mình lại là nỗi sợ sẽ bị bỏ sót thông tin khi đọc nhanh, rồi dẫn đến không hiểu gì. Mình chỉ an tâm khi đọc từng chữ một, từng chi tiết một và vì thế mình đọc rất chậm.

0. Lời mở đầu

Dạo gần đây, mình rất hay đọc câu hỏi của các bạn trên page ask.fm của mình. Câu hỏi của các bạn khiến mình phải suy nghĩ nhiều hơn, không ít những ý tưởng cho các bài viết mới đã đến từ đây. Một trong những chủ đề mình được hỏi nhiều nhất là: Làm sao để đọc sách nhanh mà vẫn nắm được các ý và ghi nhớ những chi tiết chính?

Vì vậy, mình viết bài để nói về cách speed-reading của mình. Theo đó, mình sẽ bàn về sự cần thiết của speed-reading, lý do nào khiến nhiều năm trước mình thấy tất cả các tài liệu hướng dẫn speed-reading đều không ăn nhập mấy, và mình sẽ chia sẻ cách mình đọc nhanh và luyện tập để cải thiện tốc độ mỗi ngày.

1. So little time, So many books

Mình đoán rằng: Bạn hoặc đã vốn thích đọc sách, hoặc đã nghe rất nhiều người nói về lợi ích của việc đọc sách, hoặc cho dù có không thích bạn vẫn buộc phải đọc sách cho việc học tập của mình. Thế thì, mình sẽ không bàn về việc tại sao cần phải đọc sách nữa.
Dù bạn nằm ở trường hợp nào trong số những giả định mình đề cập trên, dù bạn bẩm sinh mê đọc sách hay vì “thời thế đẩy đưa” mà miễn cưỡng đọc, thì chúng ta đều vấp phải tình thế nan giải là: Có quá ít thời gian, trong khi có quá nhiều sách phải/cần/muốn đọc.
Nhất là khi bạn học các chương trình sau ĐH và học ở nước ngoài, số lượng tài liệu cần phải đọc ngày càng nhiều hơn và lúc nào cũng có những deadline kề kề bên cổ. Cứ một bài luận 1,500+ chữ, bạn phải đọc và trích dẫn ít nhất 15 bài báo khoa học (mỗi bài dài ít nhất 15 trang).
Đây là lúc kỹ năng speed-reading trở thành yếu tố sống còn. Khi viết bài luận đầu tiên ở Anh, mình mất 3 ngày đề đọc 1 bài viết khoa học dài 15 trang. Cho đến thời điểm này, nhờ sức mạnh của “bản năng sinh tồn”, mình có thể đọc 3 bài (tổng cộng 60 trang) trong 1 buổi tối. Mình đoán mình đã “tiến hóa” và qua đó nhận ra vài điều mà các tài liệu hướng dẫn speed-reading trước đây đã chưa giải thích rõ ràng.

2. Những hiểu lầm của mình về speed-reading

Trước đây, mình có xem nhiều bài hướng dẫn về speed-reading, nhưng rốt cuộc không áp dụng được gì, rào cản lớn nhất ngăn mình lại là nỗi sợ sẽ bị sót ý quan trọng khi đọc nhanh, rồi dẫn đến không hiểu gì. Mình chỉ an tâm khi đọc từng chữ một, từng chi tiết một và vì thế mình đọc rất chậm.
Mình chỉ vượt qua được “nỗi sợ” này, khi nhận ra vài sự thật về đọc nhanh sau:

1. Speed-reading chỉ áp dụng cho một vài thể loại sách và bài đọc nhất định, ví dụ: Textbook, bài báo khoa học, báo bình thường và tạp chí, các sách kỹ năng-khoa học… Các tài liệu này có điểm chung là để cung cấp thông tin là chính. Ngoài ra, các thể loại tiểu thuyết, tản văn mà chúng ta đọc để cảm nhận vẻ đẹp của ngôn từ và hồi hộp theo từng con chữ, thì không phù hợp để speed-reading lắm (Cá nhân mình có thể đọc 50 trang sách giáo khoa trong một đêm, nhưng mình mất đến 3 tuần để đọc xong một cuốn sách truyện).
2. Bạn cần gì? Vì tình chất đọc để lấy thông tin như vậy, nên với một tài liệu bạn chọn Speed-reading, thì trước khi đọc, bạn phải xác định rất kỹ mục tiêu của bạn là gì? Bạn cần những thông tin gì? Việc xác định rõ như vậy giúp bạn cải thiện tốc độ bằng việc lướt nhanh qua những thông tin không quan trọng và chỉ tập trung vào các ý bạn cần.
3. Đừng cố gắng hiểu bằng hết và nhớ thật nhiều. Một trong những trở ngại của mình trong việc speed-reading là mình cố gắng nhớ quá nhiều thứ, nên mình bị tật là mình cứ đọc đi đọc lại một câu hay một đoạn. Điều đó làm mình chậm lại đáng kể. Nhưng hãy nhớ rằng tài liệu lúc nào cũng ở đó, bạn có thể quay lại bất kỳ lúc nào. Tại một thời điểm, chúng ta chỉ cần một phần thông tin từ cuốn sách (không phải tất cả) và điều chúng ta cần là tập trung vào những gì mình đang tìm thôi. Chúng ta không bỏ sót, chúng ta chỉ lọc lại những thứ ưu tiên.

3. Vài điều để cải thiện tốc độ

Hy vọng vài điều “phân trần” bên trên sẽ giải đáp được tâm lý sợ của bạn nào cũng hiểu lầm như mình. Mình nghĩ khi đã vượt qua được tâm lý đó thì bạn sẽ thấy các bài viết về speed-reading có lý hơn. Bạn có thể tìm hiểu thêm rất nhiều phương pháp đọc nhanh trên mạng, nhưng ở đây mình sẽ chia sẻ đôi chút về cách của mình, lấy ví dụ là chính bài viết này:

1. Xác định mục đích và thông tin bạn đang tìm kiếm
   Khi bạn bấm vào bài viết này của mình, bạn muốn trả lời câu hỏi gì cho bạn? Làm sao để đọc nhanh? Vì sao bao năm qua bạn không thể đọc nhanh? Điều gì ngăn bạn lại?
2. Xác định bố cục của bài viết
   Một bài viết với mục tiêu đưa thông tin thường phải có bố cục chặc chẽ và trình bày subheading rõ ràng (Nếu bài viết nào không làm được viết tối thiểu này, thì bạn có thể bỏ qua vì nó cũng không đáng tin cậy để bạn đọc). Thông thường trong phần bố cục, tác giả sẽ thông báo về bố cục bài viết của mình:
   
   
   Một bài viết với mục tiêu đưa thông tin thường phải có bố cục chặc chẽ và trình bày subheading rõ ràng (Nếu bài viết nào không làm được viết tối thiểu này, thì bạn có thể bỏ qua vì nó cũng không đáng tin cậy để bạn đọc). Thông thường trong phần bố cục, tác giả sẽ thông báo về bố cục bài viết của mình:
   
   
   Một bài viết với mục tiêu đưa thông tin thường phải có bố cục chặc chẽ và trình bày subheading rõ ràng (Nếu bài viết nào không làm được viết tối thiểu này, thì bạn có thể bỏ qua vì nó cũng không đáng tin cậy để bạn đọc). Thông thường trong phần bố cục, tác giả sẽ thông báo về bố cục bài viết của mình:
   
   “Trong bài viết này, mình sẽ bàn về sự cần thiết của speed-reading, lý do nào khiến nhiều năm trước mình thấy tất cả các tài liệu hướng dẫn speed-reading đều không ăn nhập mấy, mình cũng sẽ chia sẻ cách mình đọc nhanh và luyện tập để cải thiện tốc độ ”
Như vậy bố cục ở đây là: 1) Lý do phải đọc nhanh?; 2) Trở ngại khiến chúng ta chưa thể đọc nhanh; 3) Cách đọc nhanh; 4) Luyện tập. Nếu bạn nhìn vào subheading, bạn sẽ thấy sự tương ứng với bố cục trên (Nhưng, dĩ nhiên mình phải thay đổi cách dùng tự để đọc cho đỡ chán).
3. Khoanh vùng mối quan tâm của bạn
   Bạn cần trả lời câu hỏi: Vì sao bạn chưa thể? Cách nào để nhanh hơn? Nghĩa là, bạn sẽ quan tâm đến phần 2-3, phần 1 không cần thiết lắm có thể đọc lướt nhanh (hoặc thấm chí không đọc). Tương tự với sách, bạn sẽ tìm ra bố cục bằng việc xem mục lục, và khoanh vùng sự quan tâm dựa vào tên chương.
4. Skimming – Đọc nhảy cóc
   Bạn không cần đọc tất cả những từ trong bài viết, không cần đọc đầy đủ cả câu và không cần đọc tất cả các câu trong đoạn (Là người viết mình buộc phải viết đủ, là người đọc bạn được phép bỏ). Như vậy, bạn chỉ tập trung vào các cụm từ quan trọng thôi.
5. Tác giả đang nghĩ gì?
   Các ý nào là ý chính tác giả muốn nói. Còn đoạn nào, tác giả viết chỉ nhằm mục đích dẫn nhập. Bỏ qua các ý dẫn nhập và đi thẳng tới ý chính.
6. Bỏ qua các phần giải thích và ví dụ không cần thiết
   Nếu bạn cảm thấy ý tưởng nào của tác giả đã đủ thuyết phục, mà không cần nghe giải thích hay chờ chứng mình bằng ví dụ thêm. Bạn có thể bỏ qua các phần này. Ví dụ, bạn thể thể không cần đọc phần ví dụ này, nếu bạn đã hiểu cách thức vận hành của nó.
7. Lưu ý các trạng ngữ (signal words) và câu chuyển ý
   Ví dụ: Bởi vì, nhưng, tuy vậy…
   
   Lấy đoạn 2 trong bài viết này làm ví dụ, mình đọc nhanh như sau (Bạn có thể trở lại và đọc đoạn này bằng những cụm mình gạch dưới). Ở đây, các từ in đậm gạch dưới là cụm mình sẽ đọc, phần chữ thường là giải thích thêm về phương pháp của mình.

Đọc subheading, mình sẽ tự hỏi: Hiểu lầm/Trở ngại gì? Sau đó mình sẽ tìm keyword cho câu hỏi đó trong đoạn nhập
 Sợ. sót ý quan trọng.
 Phần trước đó là dẫn nhập không quan trọng có thể bỏ qua. Phần sau đó là giải thích cho việc vì sao nỗi sợ đó khiến bạn chậm lại. Nếu bạn đồng ý mà không cần nghe giải thích có thể bỏ qua. Nếu bạn nghi ngờ có thể đọc.  
 

Theo logic (Và nếu bạn nghĩ như tác giả), tiếp theo sẽ đề cập đến những sự thật (để phân trần những hiểu lầm). Ở đây, tác giả đã đánh số nên bạn có thể theo dõi dễ dàng hơn:

1. 1. vài thể loại. nhất định (Nếu bạn đã có câu trả lời trong đầu là loại sách nào, bạn có thể bỏ qua phần ví dụ phía sau. Câu hỏi tiếp theo trong đầu bạn: Điểm chung của các thể loại có thể speed-reading là gì?). Cung câp. Thông tin. 

2. 2. Mục tiêu của bạn là gì. Lướt nhanh - (Ý) Không quan trọng. Tập trung - (Ý) Cần. 

3. 3. Cố gắng. Hiểu hết. Nhớ Nhiều? Có thể quay lại. Không sót. Ưu tiên.    

Như vậy một đoạn dài 385 từ, được mình đọc và nắm các thông tin quan trọng trong 44 từ (in đậm, gạch dưới như trên). Bạn có thể tưởng tượng cả đoạn là một quá chanh, và chúng ta “vắt” nó để chắt lấy nước thôi.

4. Practice Makes Perfect

Tốc độ đọc của bạn sẽ được cải thiện theo năm tháng, và đọc càng nhiều bạn sẽ càng nhanh. Vì các lý do sau:

1. Các kiến thức và ý tưởng lặp đi lặp lại ở nhiều nơi. Nên khi bạn đọc càng nhiều và có nhiều kiến thức, bạn sẽ nhận ra nhiều sự thân thuộc hơn. Điều đó giúp bạn đọc nhanh hơn. Ngoài ra, việc biết nhiều, sẽ dễ giúp bạn thực hiện được việc: Lướt qua các ví dụ và giải thích, bởi bạn có thể nhanh chóng chấp nhận hoặc không chấp nhận hơn.
2. Khi đọc nhiều, bạn sẽ dễ hiểu được ý đồ và mạch lý luận của người viết hơn. Có nhiều hình thức logic khác nhau, nhưng một trong những mạch logic phổ biến nhất là: Vấn đề-Nguyên Nhân-Hậu Quả-Cách khắc phục. Các bài viết nghiên cứu sẽ đi theo mạch: Vấn đề - Đã có những nghiên cứu nào, lỗ hổng vẫn còn ở đâu? – Bài viết trám vào lỗ hổng như thế nào? – Phương pháp nghiên cứu – Kết quả. Với các bài hướng dẫn thì sẽ đi tuần tự theo các bước. Mình đưa ra một vài ví dụ như vậy, nhưng trên thực tế thì khá muôn hình vạn trạng. Nhưng nếu đều sắp xếp có logic, nên bạn sẽ dễ nhận ra đường dây của người viết.

Cách mình luyện tập, là dùng bút highlight trong lúc đọc (nhưng sử dụng tiết chế, highlight chỉ có ý nghĩa khi bạn đánh dấu key words quan trọng chứ không phải gạch vàng chóe nguyên cuốn sách). Đọc lại một lần chỉ bằng các key words xem có thể nắm bắt ý tưởng không. Ngoài ra, có hai bài tập, mình cũng hay dùng:

1. Push-down: Đọc cùng một bài và cố gắng lần sau nhanh hơn lần trước
2. Push-up: Đọc bài mới, nhưng cùng chủ đề, bài sau nhanh hơn bài trước.

Ở đây, mình tận dụng sự quen thuộc (trong cùng một bài viết và các bài liên quan nhau) để luyện tập việc bỏ qua các chi tiết (ví dụ, dẫn nhập, giải thích), đọc nhảy cóc và bắt keywords, cũng như nắm bắt được mạch logic của tác giả.

4. Kết

Trong bài viết này, mình chia sẻ vài suy nghĩ về những yếu tố tâm lý khiến trước đây mình không thể speed-reading được. Hãy tưởng tượng Speed-reading cũng giống như bạn dùng Google, bạn xác định trước bạn cần tìm cái gì, bạn có những keywords trong đầu, những câu hỏi bạn muốn giải đáp và bạn chọn ra đúng những thông tin có liên quan. Tất cả những thứ không liên quan còn lại, bạn có thể an tâm bỏ qua. Mình có chia sẻ một vài cách và bài tập để giúp mình đọc nhanh hơn. Hoàn toàn dựa trên kinh nghiệm cá nhân của mình.

Chúc bạn sẽ “vắt” thành công những bài viết dài thườn thượt (Ví dụ như bài này), và có được nhiều thông tin nhất trong một thời gian ngắn nhất. Nếu bạn có trải nghiệm riêng nào hay và điều gì muốn chia sẻ hãy để lại comment nhé!